Hürmüz Boğazı’ndaki gerilimler ve Çin’in nadir toprak elementleri (NTE) tedarik zincirindeki hakimiyeti, bu elementleri enerji güvenliği ve elektrikli araç teknolojileri için kritik hale getirdi. Türkiye’nin Beylikova sahası alternatif olabilir.
Hürmüz Boğazı’nda yaşanan gerilimler ve küresel enerji tedarikindeki aksamalar, elektrikli araçlar ve yenilenebilir enerji teknolojilerinde kullanılan nadir toprak elementlerini (NTE) stratejik bir ulusal güvenlik meselesi haline getirdi. Bu durum, Çin’in küresel tedarik zincirindeki hakimiyetini ve olası kırılganlıkları ön plana çıkarıyor.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verileri, neodimyum, praseodimyum gibi NTE’lere olan talebin 2030’a kadar yüzde 30’dan fazla artacağını öngörüyor. 2024 itibarıyla Çin, bu elementlerin madencilik üretiminin yaklaşık yüzde 60’ını ve rafine üretiminin yüzde 90’ından fazlasını kontrol ediyor.
Çin’in mıknatıs tipi NTE üretimindeki küresel payı 2005’te yüzde 50 iken, 2024’te yüzde 90’ın üzerine çıktı. Uluslararası Enerji Ajansı’nın raporu, Çin’in ihracat kontrollerinin tek bir ülkeye bağımlı tedarik zincirlerinin kırılganlığını ortaya koyduğunu ve olası kapsamlı kısıtlamaların küresel ekonomide ciddi üretim kayıplarına yol açabileceğini vurguluyor.
Türkiye Kritik Mineral İnisiyatifi Kurucusu Sait Uysal, NTE’nin, petrolün geçmişte oynadığı role benzer şekilde yeni dönemin kritik girdisi konumuna geldiğini belirtti. Hürmüz Boğazı gibi kritik geçiş noktalarındaki risklerle NTE tedarik zincirlerinin Çin’de yoğunlaşmasının küresel kırılganlıkları artırdığına işaret etti.
Sait Uysal, NTE’nin yer kabuğunda yaygın olduğunu ancak asıl sorunun ekonomik işletilebilir rezervlere dönüştürecek teknolojik altyapının sınırlı olması olduğunu söyledi. Çin’in hakimiyetinin uzun vadeli devlet politikalarının sonucu olduğunu belirten Uysal, doğru stratejiler, teknoloji yatırımları ve uluslararası işbirlikleri ile bu tekeli kırmanın mümkün olduğunu ifade etti.
Türkiye’deki Beylikova sahasının 1,3 milyon tonu aşan rezerviyle küresel tedarik zincirinde oyun değiştirici rol üstlenebileceğini belirten Uysal, Beylikova Nadir Toprak Elementleri Pilot Tesisi’nin madencilikten mıknatıs üretimine uzanan entegre bir ekosistemle Türkiye için stratejik bir sıçrama tahtası olabileceğini dile getirdi.
Türkiye Madenciler Derneği Çevre Koordinatörü Caner Zanbak da Çin’in tekelinin ülkeleri yeni stratejik işbirliklerine yönelttiğini belirtti. Elektrikli araçlar ve ileri teknolojilerdeki gelişmelerin kalıcı mıknatıslara olan gereksinimi artırdığını hatırlatan Zanbak, 2030’a kadar NTE talebindeki yüzde 30’luk artış öngörüsünün, ham madde temin pazarında büyük bir küresel rekabet çekişmesinin habercisi olduğunu söyledi.
Yorum Yap