Bir şirketin payları borsada işlem görmeye başlamadan önce aracı kurumlar üzerinden yatırımcı talebi toplanır. Katılım seçenekleri tam bu aşamada devreye girer. Bu seçenekler, bireysel yatırımcının hangi fiyattan ve kaç lot…
Bir şirketin payları borsada işlem görmeye başlamadan önce aracı kurumlar üzerinden yatırımcı talebi toplanır. Katılım seçenekleri tam bu aşamada devreye girer. Bu seçenekler, bireysel yatırımcının hangi fiyattan ve kaç lot için başvuru yapacağını belirler. Mekaniği bilmek, başvurunun geçerli sayılması ve sonucun doğru okunması için gereklidir.
Katılım mekaniği üç temel soruya dayanır. Fiyat nasıl belirlenir, talep hangi kanaldan girilir ve paylar hangi kurala göre paylaştırılır. Talep toplama yöntemi ilk soruyu, lot dağıtımı ise son soruyu cevaplar. Aradaki bağı kurmak, dağıtım sonucunu yorumlamayı kolaylaştırır.
Süreç izahnamenin yayımlanmasıyla başlar ve payların yatırım hesaplarına aktarılmasıyla tamamlanır. Arada talep toplama, lot dağıtımı ve bedel iadesi adımları yer alır. Her adımın kendi takvimi vardır. Takvim izahnamede ve Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP) duyurularında ilan edilir.
Fark, fiyatın talep toplanmadan önce mi yoksa sonra mı kesinleştiğinde toplanır. Sabit fiyatla talep toplamada tek bir fiyat açıklanır ve yatırımcı yalnızca lot adedini seçer. Fiyat aralığı yönteminde alt ve üst sınır duyurulur. Yatırımcı bu aralıkta bir fiyat belirterek talebini iletir.
| Yöntem | Fiyatın Belirlenmesi | Yatırımcının Kararı |
| Sabit fiyatla talep toplama | Tek fiyat izahnamede önceden açıklanır | Yalnızca lot adedi seçilir |
| Fiyat aralığı ile talep toplama | Alt ve üst sınır açıklanır, nihai fiyat sonra kesinleşir | Aralık içinde bir fiyat ve lot adedi belirtilir |
| Fiyat teklifi alma | Fiyat, gelen tekliflere göre oluşur | Teklif fiyatı ve adet birlikte girilir |
Yöntem farkı, talebin geçerlilik koşulunu da değiştirir. Fiyat aralığı yönteminde nihai fiyatın altında kalan teklifler dağıtıma alınmaz. Sabit fiyatta ise tüm geçerli talepler aynı fiyat üzerinden değerlendirilir. Bu nedenle yöntem bilgisi, talep girişinden önce izahnameden teyit edilir.
Lot, halka arzda talep edilen pay adedinin ölçü birimidir. Talep tutarı, lot adedi ile halka arz fiyatının çarpımından çıkar. Bu tutar talep girişi sırasında hesapta bloke edilir. Bloke tutar, dağıtım tamamlanana kadar başka işlemde kullanılamaz.
Lot adedine karar vermeden önce arzın büyüklüğü ve tahsisat grupları incelenir. Bu veriler izahnamede yer alır. Sermaye piyasası haberlerini derleyen platform Finans Hattı bünyesindeki Halka Arzlar bölümünde takip edilebilecek güncel halka arzlar listesi talep tarihleriyle birlikte derlenir.
İki yöntem, talep büyüklüğünün sonuca yansıma biçiminde ayrışır. Eşit dağıtımda paylar talep eden yatırımcı sayısına bölünür. Oransal dağıtımda ise her yatırımcı talebi oranında pay alır. Hangi yöntemin uygulanacağı izahnamede önceden belirtilir.
| Ölçüt | Eşit Dağıtım | Oransal Dağıtım |
| Hesaplama tabanı | Talep eden yatırımcı sayısı | Talebin toplam talep içindeki payı |
| Küçük tutarlı talep | Büyük taleple aynı sayıda lot alabilir | Talebiyle orantılı biçimde daha az lot alır |
| Yüksek tutarlı talep | Ek lot avantajı sağlamaz | Daha fazla lot getirir |
| Sonucu etkileyen ana değişken | Katılımcı sayısı | Toplanan toplam talep tutarı |
Tahsisat oranı, arzın hangi bölümünün bireysel yatırımcıya ayrıldığını gösterir. Kalan bölüm kurumsal ve yurt dışı yatırımcı gruplarına ayrılır. Oranlar her halka arzda farklıdır ve izahnamede ilan edilir. Bireysel gruba ayrılan pay adedi, dağıtımda kişi başına düşen lot ihtimalini doğrudan etkiler.
Talep yalnızca yatırım hesabı bulunan bir aracı kurum üzerinden girilir. Konsorsiyum dışındaki kurumlar, müşteri taleplerini konsorsiyum üyelerine iletebilir. Giriş kanalı mobil uygulama, internet şubesi veya şube olur. Talep toplama süresi kapandıktan sonra kayıt üzerinde değişiklik yapılamaz.
Sonuçlar, talep toplama kapandıktan ve dağıtım listesi kesinleştikten sonra duyurulur. Duyuru KAP üzerinden yapılır, aracı kurumlar da müşterilerine bildirim gönderir. Karşılanmayan talep tutarı yatırım hesabına iade edilir. Paylar borsada işlem görmeye başladığında alım satım imkânı doğar.
Sonuç ekranında dağıtılan lot adedi, ödenen tutar ve iade edilen bakiye ayrı kalemler olarak görünür. Bu kalemlerin karşılaştırılması, sonraki katılımlarda talep büyüklüğünü planlamaya yardımcı olur. Paylaşılan veriler bilgilendirme amaçlıdır, yatırım kararı yerine geçmez.
Katılım kararının zamanlaması, takvimin tek bir yerden izlenmesine bağlıdır. Talep toplama tarihleri, dağıtım yöntemi ve tahsisat oranları farklı duyurularda yayımlanır. Bu başlıkların derli toplu sunulduğu bir kaynak, lot dağıtımı öncesindeki hazırlığı kolaylaştırır.
Talep toplama duyuruları https://finanshatti.com/borsa/borsa-halka-arz/ sayfasından izlenebilir.
Finans Hattı bünyesindeki Borsa Rehberi ve Finans Akademi bölümleri lot, tahsisat ve dağıtım gibi kavramları açıklayan içerikler sunar. Canlı Piyasalar bölümünde BIST, döviz ve altın verileri yer alır. Kavram ile takvim bilgisini birlikte izlemek, talep girişini daha bilinçli hâle getirir.
Talep girişi, yatırım hesabı bulunan bir aracı kurumun mobil uygulaması, internet şubesi veya şubesi üzerinden yapılır. Yatırımcı lot adedini seçer, sabit fiyat veya fiyat aralığı bilgisini işaretler ve toplam tutarı onaylar. Onay sonrasında tutar hesapta bloke edilir. Talep toplama süresi kapandıktan sonra girilen talep üzerinde değişiklik yapılamaz.
Eşit dağıtımda bireysel yatırımcılara ayrılan pay adedi, talep eden yatırımcı sayısına bölünür. Talep tutarı büyük olan yatırımcı ek lot kazanmaz. Oransal dağıtımda ise her talep, toplam talep içindeki payı kadar karşılanır. Böylece yüksek tutarlı talepler daha fazla lot alır. Hangi yöntemin uygulanacağı izahnamede önceden belirtilir.
Talep tutarı, seçilen lot adedi ile halka arz fiyatının çarpılmasıyla bulunur. Fiyat aralığı yönteminde hesaplama, yatırımcının belirttiği fiyat üzerinden yapılır. Bulunan tutar talep girişi sırasında hesapta bloke edilir ve dağıtım tamamlanana kadar kullanılamaz. Karşılanmayan kısım, dağıtım sonuçlarının açıklanmasının ardından yatırım hesabına iade edilir.
Tahsisat oranları, Sermaye Piyasası Kurulu onayıyla yayımlanan izahnamede ve halka arz duyurularında yer alır. Yurt içi bireysel, yurt içi kurumsal ve yurt dışı kurumsal gruplar için ayrı oranlar açıklanır. İzahnamede izin verildiği durumlarda gruplar arasında kaydırma yapılabilir. Kesinleşen dağıtım tablosu, sonuçların ilan edildiği duyuruda paylaşılır.
Yorum Yap